თუ ოდესმე გამოგიჭერიათ საკუთარ თავი ფიქრებისას „ის ჯერ კიდევ ვერ ჯდება, კლინიკაში ნანახი ბავშვი კი უკვე ჯდება“, იცოდეთ, რომ მარტო არ ხართ. თითქმის ყველა მშობელი აკეთებს ამას.
ყველა ჩვილის ფიზიკური განვითარება ერთსა და იმავე გზას მიჰყვება და ყველა მათგანი გადის განვითარების ერთსა და იმავე ეტაპებს — თუმცა არათანაბარი ტემპით. ზოგიერთი ბავშვი სწრაფად გადის გზას დასაწყისიდან ბოლომდე. ზოგი სწრაფად იწყებს, ცოტა ხნით ნელდება და შემდეგ ისევ უმატებს სიჩქარეს. სხვები კი მთელ გზას ნელა და სტაბილურად გადიან.
ეს ნიშნავს, რომ ჯანმრთელი, აქტიური ბავშვების ჯგუფში, რომელიმე კონკრეტული უნარის ათვისებაში ზოგი შეიძლება რამდენიმე კვირით უსწრებდეს ან ჩამოუვარდებოდეს სხვებს, მაშინ როდესაც ყველა მათგანი სრულიად ნორმალურად ვითარდება — იძენს იმავე ახალ უნარებს, განვითარების იმავე დროის ჩარჩოებში და მსგავსი თანმიმდევრობით.
რა შეუძლია და რა არ შეუძლია გითხრათ განვითარების ეტაპებმა
თანმიმდევრობა საიმედოა. თქვენი პატარა ჯერ ჯდომას ისწავლის და შემდეგ ფეხზე დადგომას. თუ მან ხოხვა უნდა დაიწყოს, ჯერ იხოხებს და შემდეგ გაივლის. თუმცა ზოგიერთი ბავშვი ხოხვის ეტაპს საერთოდ ტოვებს და პირდაპირ სიარულზე გადადის.
დრო კი არ არის საიმედო. ისეთი ეტაპები, როგორებიცაა გადაბრუნება, დაჯდომა, ხოხვა, ფეხზე დადგომა და სიარული, სასარგებლო მინიშნებებია იმისა, თუ რას უნდა ელოდოთ შემდეგ. თუმცა, ისინი ძალიან ცოტას გეუბნებიან იმაზე, თუ როდის გააკეთებს ბავშვი ამას, და კიდევ უფრო ნაკლებს იმაზე, თუ როდის უნდა გააკეთოს.
რას აჩვენებს კვლევები
კიბეზე ასვლის უნართან დაკავშირებულმა მასშტაბურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ასაკი, როდესაც ჩვილები პირველად ახერხებდნენ კიბეზე ასვლას, 6-დან 18 თვემდე მერყეობდა — და ეს არ იყო დამოკიდებული იმაზე, მიაღწიეს თუ არა მათ მანამდე განვითარების სხვა ფიზიკურ ეტაპებს. ზოგიერთ ბავშვს, რომელმაც ადრე დაიწყო კიბეზე ასვლა, ჯერ ფეხზე დადგომაც კი არ შეეძლო. ხოლო ზოგიერთი, ვინც ეს უნარი მოგვიანებით აითვისა, უკვე დამოუკიდებლად დადიოდა.
მიზანთან უფრო ადრე მიღწევა არ ნიშნავს მის უკეთ მიღწევას. ჩვილის ნაადრევი განვითარება არ განსაზღვრავს მის მომავალ წარმატებას ზრდასრულ ასაკში. ხანდახან ისე ვიქცევით, თითქოს ბავშვი, რომელიც ყველაზე ადრე გაივლის, ყველაზე სწრაფად ირბენს, ან თითქოს ენის ადრე ამოდგმა მოგვიანებით განსაკუთრებულ აზროვნებას გვიქადის. არსებობს მრავალი კვლევა, რომელიც ამტკიცებს, რომ ეს ასე არ არის. ბავშვის მიღწევების შეფასება იმ სიჩქარით, რომლითაც ის ამ უნარებს იძენს, და არა მათი ხარისხით, მრავალფეროვნებითა და პრაქტიკული ღირებულებით, ეწინააღმდეგება ადამიანის განვითარების შესახებ არსებულ ცოდნას და აშკარად საზიანოა.
არაფერია ისეთი, რასაც უნდა „დაეწიოთ“
რადგან ჩვილები განვითარების ეტაპებს ინდივიდუალური ტემპით გადიან, მათი პოზიციები ერთმანეთთან შედარებით მუდმივად იცვლება. თქვენმა დისშვილმა ან ძმისშვილმა შეიძლება თქვენს შვილზე რამდენიმე კვირით ადრე დაიწყოს დამოუკიდებლად ჯდომა, შემდეგ კი კვლავ კმაყოფილმა განაგრძოს ჯდომა, სანამ თქვენი შვილი ხოხვას დაიწყებს. აქ არ არსებობს „დაწევა“ და „გასწრება“, რადგან ეს პროცესია და არა რბოლა. ნებისმიერი ცალკეული მიღწევისას ყველაზე მნიშვნელოვანი სიაში უბრალოდ „გამოტოვებული უჯრის მონიშვნა“ კი არ არის, არამედ ის ეფექტი, რაც ამ მიღწევას აქვს ბავშვის მთლიან განვითარებაზე.
შედარება ბუნებრივია. მშობლები, რომლებიც ინტერესდებიან ერთმანეთის შვილებით, უნებლიეთ ამჩნევენ, რას აკეთებს ან ვერ აკეთებს ესა თუ ის ბავშვი. სურვილისამებრ, შეადარეთ თქვენი ბავშვის გზა სხვებისას, თუმცა ეს გააკეთეთ მხოლოდ ინტერესის გამო და არა შესაფასებლად თუ გასასჯელად.
