თითქმის ყველა ბავშვს ხვდება როტავირუსი ცხოვრების პირველ წლებში. ვაქცინაციის შემოღებამდე 5 წლის ასაკისთვის ბავშვების დაახლოებით 95% უკვე ინფიცირებული იყო.
რა არის როტავირუსი?
როტავირუსი არის ვირუსი, რომელიც აზიანებს წვრილი ნაწლავის ლორწოვან გარსს. ის მთელ მსოფლიოში ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში გასტროენტერიტის, ნაწლავების ანთების, რომელსაც თან ახლავს ღებინება და დიარეა, ყველაზე გავრცელებული მიზეზია.
ის ძალიან გადამდებია. ვირუსი ძირითადად ფეკალურ-ორალური გზით ვრცელდება: ის ხვდება ორგანიზმში ხელების, სათამაშოების ან ზედაპირების მეშვეობით. ვირუსი უჩვეულოდ გამძლეა. ის კარგად ინარჩუნებს სიცოცხლისუნარიანობას და, მრავალი სხვა ვირუსისგან განსხვავებით, მას ალკოჰოლის შემცველი ხელის სადეზინფექციო გელი ვერ აუვნებლებს, რის გამოც ხელების საპნითა და წყლით დაბანას აქ განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს.
რა ხდება, თუ ჩვილს როტავირუსი აქვს?
ვირუსის ორგანიზმში მოხვედრის შემდეგ, ინკუბაციური პერიოდი დაახლოებით 16–18 საათს შეადგენს. როგორც წესი, ჯერ იწყება ღებინება და ცხელება, შემდეგ კი დიარეა, რომელიც ჩვეულებრივ სამიდან რვა დღემდე გრძელდება.
მშობლები, როგორც წესი, ამჩნევენ:
- წყლიან დიარეას, ზოგჯერ განავალში ლორწოს შერევით
- ღებინებას, ხშირად პირველ დღეებში
- ცხელებასა და მუცლის სპაზმებს
- სისუსტესა და მადის დაკარგვას. როტავირუსის მქონე ჩვილები ჩვეულებრივზე მეტს ტირიან, უფრო გაღიზიანებულები და დაღლილები არიან
მთავარი საზრუნავი თავად დიარეა კი არა, დეჰიდრატაციაა (ორგანიზმის გაუწყლოება) — იმაზე მეტი სითხის დაკარგვა, ვიდრე ჩვილი იღებს. ადრეული ნიშნებია პირის სიმშრალე, იშვიათად დასველებული საფენები და ტირილი ცრემლების გარეშე ან მცირე ცრემლით. ბავშვების უმეტესობისთვის მკურნალობა უბრალოდ სითხის აღდგენას გულისხმობს: ძუძუთი ან ხელოვნური კვების გაგრძელებას და, დეჰიდრატაციის რისკის დროს, ორალური რეჰიდრატაციული ხსნარის მიცემას. ანტიბიოტიკები როტავირუსის წინააღმდეგ არ მოქმედებს და მათ არ იყენებენ.
👩⚕️ დაუკავშირდით ექიმს თუ:
- ჩვილი უჩვეულოდ მთვლემარეა ან მისი გაღვიძება ჭირს
- აქვს ფერმკრთალი ან ლაქებიანი კანი
- ცივი ხელები და ფეხები
- სწრაფი სუნთქვა ან აჩქარებული გულისცემა
- არ შარდავს
საავადმყოფოში მკურნალობა, როგორც წესი, ვენაში სითხის შეყვანას მოიცავს; ბავშვების უმეტესობა მკურნალობას კარგად ექვემდებარება და რამდენიმე დღეში სახლში ბრუნდება.
ჩვილების ორ ჯგუფს განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება: დღენაკლულ ბავშვებსა და ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მყოფ ახალშობილებს, რომლებშიც როტავირუსი შეიძლება განსხვავებულად გამოვლინდეს: ჭამის გაძნელებით, მუცლის შებერილობითა და ლეთარგიით, ნაცვლად ჩვეულებრივი ცხელებისა, დიარეისა და ღებინებისა.
ვაქცინამდე და ვაქცინის შემდეგ
როტავირუსი 1973 წელს აღმოაჩინეს, როდესაც რუტ ბიშოპმა და მისმა კოლეგებმა დიარეის მქონე ბავშვების ნაწლავის ქსოვილში ელექტრონული მიკროსკოპის ქვეშ ბორბლის ფორმის ვირუსული ნაწილაკები დაინახეს („Rota“ ლათინურად ბორბალს ნიშნავს).
ვაქცინის შექმნამდე, როტავირუსი მთელ მსოფლიოში წელიწადში 500,000-მდე ბავშვის სიკვდილს იწვევდა და ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში გასტროენტერიტით ჰოსპიტალიზაციის შემთხვევების 30–50%-ს შეადგენდა. მხოლოდ ამერიკის შეერთებულ შტატებში ყოველწლიურად დაახლოებით 2.7 მილიონი შემთხვევა და 55,000–70,000 ჰოსპიტალიზაცია ფიქსირდებოდა.
პირველმა მცდელობამ დიდხანს ვერ გაძლო. ვაქცინა სახელწოდებით RotaShield 1998 წელს დარეგისტრირდა, თუმცა ერთ წელიწადში ამოიღეს ხმარებიდან, რადგან რეგისტრაციის შემდგომმა მონიტორინგმა აჩვენა კავშირი ინტუსუსცეპციასთან (ნაწლავის გაუვალობა). ამის ცოდნა მნიშვნელოვანია, რადგან ის გვიჩვენებს, რომ ვაქცინის უსაფრთხოების მონიტორინგი მუშაობს — პრობლემა აღმოაჩინეს და შესაბამისი ზომები მიიღეს.
შემდეგ გამოჩნდა დღეს გამოყენებული ვაქცინები: RotaTeq-მა ლიცენზია 2006 წელს მიიღო, ხოლო Rotarix-მა 2008 წელს. ორივე ინიშნება პირის ღრუში წვეთების სახით და ორივეს აქვს ჯანმოს (WHO) პრეკვალიფიკაცია.
რა შეცვალა ვაქცინამ: ამერიკის შეერთებულ შტატებში რუტინულმა ვაქცინაციამ ყოველწლიურად სავარაუდოდ 45,000 ჰოსპიტალიზაცია, 62,000 გადაუდებელი დახმარების ვიზიტი და 280,000 კლინიკური ვიზიტის პრევენცია მოახდინა. 47 ქვეყანაში ჩატარებული 101 კვლევის მიხედვით, როტავირუსით ჰოსპიტალიზაციის მაჩვენებელი 59%-ით შემცირდა. გლობალურად, 2006-დან 2019 წლამდე პერიოდში როტავირუსის ვაქცინებმა დაახლოებით 140,000 ბავშვის სიკვდილის პრევენცია მოახდინა.
ხოლო საქართველოში: ვაქცინაციის შემოღებამდე როტავირუსი დიარეით ბავშვთა ჰოსპიტალიზაციის 30%-ზე მეტის მიზეზი იყო. 2016 წლისთვის ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 12%-მდე შემცირდა.
როდის კეთდება ვაქცინა საქართველოში
საქართველომ როტავირუსის ვაქცინაცია იმუნიზაციის ეროვნულ კალენდარში 2012 წელს შეიყვანა. კურსი შედგება ორი ორალური დოზისგან — წვეთები ჩვილის პირის ღრუში, ნემსის ჩხვლეტის გარეშე:
- პირველი დოზა: 8-დან 15 კვირამდე ასაკში
- მეორე დოზა: 12-დან 24 კვირამდე ასაკში
- სულ მცირე 4 კვირა ორ დოზას შორის
ასაკობრივი შეზღუდვები თქვენი ჩვილის ინტერესებიდან გამომდინარეობს, ამიტომ ვიზიტების გრაფიკის დაცვა მნიშვნელოვანია. ვაქცინის მიცემა შესაძლებელია იმავე ვიზიტისას, როდესაც ბავშვს უტარდება სხვა რუტინული აცრები.
რამდენიმე პრაქტიკული შენიშვნა:
- მოსალოდნელი რეაქციები მსუბუქია. ყველაზე გავრცელებულია გაღიზიანებადობა და მადის დაკარგვა; ასევე შესაძლებელია მსუბუქი, დროებითი დიარეა ან ღებინება.
- ინტუსუსცეპცია. ზოგიერთ ჩვილს ნაწლავის ეს გაუვალობა ბუნებრივად უვითარდება, როგორც წესი, უცნობი მიზეზით. დღევანდელი ვაქცინების შემთხვევაში ნებისმიერი დამატებითი რისკი ძალიან მცირეა (დაახლოებით 1 შემთხვევა 20,000-დან 100,000 ვაქცინირებულ ჩვილზე) და ჯანმოს ვაქცინების უსაფრთხოების გლობალურმა საკონსულტაციო კომიტეტმა დაასკვნა, რომ ვაქცინაციის სარგებელი აღემატება ამ მინიმალურ რისკს. დოზის მიღებიდან ერთი კვირის განმავლობაში ყურადღება მიაქციეთ შემდეგ ნიშნებს: მუცლის ტკივილი ძლიერი პერიოდული ტირილით, ფეხების გულმკერდთან მიჭერა, განმეორებითი ღებინება, სისხლი განავალში ან უჩვეულო სისუსტე. ამ ნიშნების შემჩნევისას დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით ექიმს და ახსენეთ ვაქცინაცია.
- როდის გადაიდება დოზა: წინა დოზაზე მძიმე ალერგიული რეაქციის, ცნობილი იმუნოდეფიციტის, ინტუსუსცეპციის ადრინდელი ეპიზოდის ან საშუალო და მძიმე მწვავე დაავადების დროს, რომელსაც ახლავს ცხელება, დიარეა ან ღებინება. მსუბუქი გაციება არ არის დოზის გადადების მიზეზი.
- საფენის გამოცვლის შემდეგ ხელების კარგად დაბანა დოზის მიღებიდან ორი კვირის განმავლობაში გონივრული ნაბიჯია, განსაკუთრებით თუ ოჯახის რომელიმე წევრს სერიოზულად დაქვეითებული აქვს იმუნური სისტემა.
