პირველი სიტყვა შეიძლება 10-11 თვის ბავშვის განვითარების ყველაზე თვალსაჩინო მომენტი იყოს, მაგრამ მეტყველების საფუძვლები ბევრად ადრე ყალიბდება. ამ ასაკში ბავშვი უკვე სწავლობს, რომ კომუნიკაცია ორმხრივი პროცესია: თქვენ ამბობთ რაღაცას, ის გიყურებთ, ბგერას გამოსცემს ან ჟესტით გპასუხობთ — და თქვენ კვლავ რეაგირებთ.
როგორ დავეხმაროთ?
ესაუბრეთ ყოველდღიურ საქმიანობაზე. არ არის საჭირო სპეციალური გაკვეთილები. შეგიძლიათ უთხრათ: „ახლა ჩავიცვათ“, „აი, შენი ბურთი“, „მოდი, ფანჯარასთან მივიდეთ“. ბავშვი თანდათან აკავშირებს სიტყვებს ადამიანებთან, საგნებთან და მოქმედებებთან.
უპასუხეთ მის ბგერებს. თუ ბავშვი ამბობს „ბა-ბა“, შეგიძლიათ გაიმეოროთ და შემდეგ დაამატოთ: „ბა-ბა — ბურთი!“ ასეთი პატარა „დიალოგები“ ბავშვს ასწავლის, რომ მისი ხმა და მოქმედება პასუხს იწვევს.
დაარქვით იმას, რასაც ის უყურებს. თუ ბავშვი ძაღლს აკვირდება, შეგიძლიათ უთხრათ: „ძაღლი! ჰაფ-ჰაფ!“ ბავშვის ინტერესს მიჰყევით — ის, რაც ამ მომენტში აინტერესებს, საუკეთესო შესაძლებლობაა ახალი სიტყვის გასაცნობად.
გამოიყენეთ ჟესტები. ხელის დაქნევა, „ნახვამდის“, ჩვენება ან ხელების გაშლა კომუნიკაციის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ჟესტები მეტყველების „შემცვლელი“ არ არის — ისინი ხშირად ეხმარება ბავშვს საკუთარი სურვილების გამოხატვაში, სანამ სიტყვებს შეძლებს.
იკითხეთ ერთად. ამ ასაკში წიგნის თავიდან ბოლომდე წაკითხვა საჭირო არ არის. აჩვენეთ სურათი, დაასახელეთ საგანი და მიეცით ბავშვს საშუალება, შეეხოს, გადაფურცლოს ან უბრალოდ დააკვირდეს.
დატოვეთ პასუხისთვის დრო. როცა ბავშვს რამეს ეუბნებით ან ეკითხებით, რამდენიმე წამით დაელოდეთ. შესაძლოა პასუხი სიტყვა არ იყოს — მზერა, ჟესტი, ღიმილი ან ბგერაც კომუნიკაციაა.
ეკრანი ვერ ჩაანაცვლებს ცოცხალ საუბარს
ამ ასაკში ბავშვის ენისა და კომუნიკაციისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პირდაპირი ურთიერთობა — საუბარი, თამაში, თვალის კონტაქტი, ჟესტები და ერთმანეთის მოქმედებებზე რეაგირება.
არ არის საჭირო, რომ ბავშვს მუდმივად ელაპარაკოთ. ყოველდღიური პატარა მომენტებიც საკმარისია: ჩაცმა, ჭამა, აბაზანა, გასეირნება, თამაში.
როდის მივაქციოთ დამატებითი ყურადღება?
ბავშვები სხვადასხვა ტემპით ვითარდებიან და ამ ასაკში პირველი სიტყვების არქონა თავისთავად პრობლემას არ ნიშნავს. თუმცა, პედიატრთან საუბარი ღირს, თუ ბავშვს თითქმის არ აქვს ბგერითი ან ჟესტური კომუნიკაცია, არ რეაგირებს ხმაზე ან სახელის დაძახებაზე, იშვიათად იყენებს მზერას ურთიერთობისთვის, ან კარგავს უკვე შეძენილ კომუნიკაციურ უნარს.
მეტყველების განვითარება იწყება არა პირველი სიტყვით, არამედ იმ პატარა „დიალოგებით“, რომლებიც თქვენ და თქვენს შვილს ყოველდღიურად გაქვთ. როცა ბავშვი გიყურებთ, ბგერას გამოსცემს და თქვენ პასუხობთ, ის უკვე სწავლობს კომუნიკაციას.
